Liên kết để tạo nên sức mạnh

Ông Đặng Thanh Bình, Phó thống đốc NHNN Việt Nam

Cho đến thời điểm hiện nay, dù số lượng Quỹ tín dụng nhân dân (QTDND) của Việt Nam khá nhiều, với gần 1.146 QTDND nhưng nếu tính về tỷ lệ bao phủ mới chỉ chiếm hơn 10% số xã, phường trong cả nước, trong khi Việt Nam cơ tới hơn 70% dân số sống bằng nông nghiệp. Sau gần 13 năm triển khai và thực hiện chỉ thị 57/CT-TW của Bộ Chính trị, số lượng QTDND tăng lên không đáng kể. Đây là điều trăn trở của Ban lãnh đạo ngành ngân hàng đối với hoạt động của hệ thống QTDND ở khu vực nông thôn.

Thời gian gần đây, NHNN Việt Nam và một số NHNN chi nhánh tỉnh phối hợp cùng với Ngân hàng Hợp tác đã phải xử lý những bất ổn của một số QTDND. Đây là một vấn đề cần hết sức lưu ý và yêu cầu chúng ta trong quá trình đổi mới lần này bên cạnh việc tiếp tục củng cố chấn chỉnh hoàn thiện hệ thống QTDND, cần phải tiếp tục phát triển hệ thống đúng như tinh thần Chỉ thị 57-CT/TW củng cố, cơ cấu lại để phát triển chứ không phải chỉ dừng lại.

Với cách thức tổ chức và phương thức hoạt động như hiện nay, hệ thống QTDND vẫn đi trên con đường cũ và không thể phát triển bền vững được. Lâu nay các QTDND vẫn hoạt động “na ná” như các NHTM. Việc cho vay cùng với các điều kiện vay vốn “na ná” như NHTM sẽ không giúp hệ thống QTDND phát triển và các QTDND cũng sẽ không bao giờ cạnh tranh được với NHTM về lãi suất, thương hiệu, thu hút khách hàng… Các QTDND phải cạnh tranh bằng chính cơ chế hoạt động đã được ghi rõ trong Luật hợp tác xã là hỗ trợ lẫn nhau, tuơng trợ thành viên phải là mục tiêu chủ yếu.

Tôi biết rằng mọi sự thay đổi đều hết sức khó khăn, nhưng thực tiễn cho thấy nếu các QTDND không thay đổi sẽ không thể phát triển bền vững. Đại hội thường niên của Ngân hàng Hợp tác lần này rất nhiều vấn đề quan trọng, tôi kỳ vọng lần tái cơ cấu này sẽ có nhiều thay đổi. Chính tại đại hội này, các QTDND thành viên sẽ thảo luận những nội dung, những định hướng thay đổi của mình và NHNN muốn tới đây để nghe những phương hướng mới đó. Nhưng chúng tôi nhận thấy rằng, có lẽ các QTDND sẽ cần nhiều thời gian hơn, cần suy nghĩ một cách thấu đáo hơn những khó khăn, những tồn tại của hệ thống QTDND để tính toán chuyện cần thay đổi nhằm phát triển hệ thống.

Trên lộ trình thay đổi đó, tôi muốn trao đổi với các đồng chí hai vấn đề.

Thứ nhất là câu chuyện hệ thống. QTDND và Ngân hàng Hợp tác đều là những pháp nhân độc lập nhưng từng QTDND là thành viên của Ngân hàng Hợp tác. Đó là sự khác biệt lớn, bởi với các NHTM, Hội sở chính và các chi nhánh là cùng một pháp nhân. Chính vì lẽ đó, khi nói tới liên kết hệ thống là nói tới mối quan hệ rất đặc thù giữa Ngân hàng Hợp tác với các thành viên QTDND. Tính đặc thù này là bởi mô hình các QTDND là khá nhỏ nên dễ bị tổn thương, vì vậy cần phải có các tổ chức khác đứng đằng sau trợ giúp, bảo vệ, đó là tạo ra sự liên kết.

Nhiều quyết sách quan trọng đã được thông qua tại Đại hội Thành viên Ngân hàng Hợp tác năm 2013

Mối liên kết giữa các thành viên trong từng Quỹ cũng cần phải siết chặt hơn nữa. Chỉ có khuôn khổ như vậy hệ thống của chúng ta mới có thể đứng vững, cạnh tranh cùng phát triển với các TCTD khác, nếu tách rời chúng ra sẽ khó tồn tại. Thực tiễn cho thấy rằng, khi các QTDND gặp khó khăn thì phần lớn các khách hàng không phải là thành viên đều cùng nhau rút tiền. Thậm chí, nhiều Quỹ nếu không có sự hỗ trợ ngay lập tức từ NHNN và Ngân hàng Hợp tác thì nguy cơ phá sản là rất cao. Phát triển như vậy là không bền vững.

Bởi vậy, trong quá trình triển khai tái cơ cấu trong năm 2014 và những năm tiếp theo có mấy nội dung cần hết sức quan tâm.

Với Ngân hàng Hợp tác phải thực sự trở thành Ngân hàng của hệ thống QTDND, điều này được ghi rất rõ trong Thông tư 31/2012/TT-NHNN. Ngược lại, các QTDND cũng phải có trách nhiệm với Ngân hàng Hợp tác. Đối với Ngân hàng Hợp tác phải có trách nhiệm đầu tiên và hàng đầu trong việc đảm bảo an toàn hoạt động của QTDND, vì QTDND thường xuyên giao dịch với Ngân hàng Hợp tác. Ngân hàng Hợp tác cũng phải đánh giá được hoạt động, mức độ rủi ro của từng QTDND, để làm được điều này, các QTDND thành viên phải cùng Ngân hàng Hợp tác xây dựng một cơ chế để Ngân hàng Hợp tác có thể theo dõi và hỗ trợ mình được.

Với tư cách là Ngân hàng đầu mối trong hệ thống, Ngân hàng Hợp tác có trách nhiệm rất lớn trong nghiên cứu xây dựng sản phẩm cũng như đề xuất phương thức hoạt động phù hợp với tính chất, đặc thù hoạt động của các QTDND. Những yêu cầu này cần Ngân hàng Hợp tác có sự thấu hiểu và đánh giá thật tốt tình hình hoạt động của các QTDND.

Về vấn đề con người và nhân sự. Đây là yếu tố vô cùng quan trọng, quyết định hoạt động, khả năng phát triển, sự tồn tại của QTDND. Trước đây, NHNN các tỉnh thành phố được giao trong việc chấp thuận nhân sự của các QTDND trước khi bầu HĐQT, Ban Kiểm soát, giám đốc, thì nay NHNN vẫn tiếp tục làm về mặt pháp lý. Ngân hàng Hợp tác phải có tránh nhiệm tham gia với NHNN trong việc đánh giá các QTDND về nhân sự có liên quan.

Tới đây, Đề án tái cơ cấu hệ thống QTDND và Ngân hàng Hợp tác sẽ được thông qua và Ngân hàng Hợp tác phải thực hiện hết sức có trách nhiệm với đề án này. Do đó, trước tiên cần tuyên truyền cho cán bộ nhân viên, đặc biệt là các lãnh đạo QTDND thành viên nắm được những yêu cầu của quá trình tái cơ cấu, lộ trình, mục tiêu đề ra trong từng giai đoạn đề án tái cơ cấu để triển khai. Ngân hàng Hợp tác phải tổ chức thật đồng bộ và bài bản các phương án tái cơ cấu sẽ được thông qua trong thời gian ngắn tới.

Một vấn đề quan trọng nữa là nhiệm vụ mới của Ngân hàng Hợp tác trong quan hệ với chi nhánh NHNN cũng như các đơn vị của NHNN. Ngân hàng Hợp tác sẽ trở thành một mắt xích trong hệ thống giám sát an toàn các tổ chức QTDND. Ngân hàng Hợp tác cần phối hợp với các NHNN chi nhánh cũng như các Vụ Cục NHNN để thực hiện thất tốt nhiệm vụ này.

Đối với các QTDND, cần có sự thay đổi, trước hết là về tư duy, bởi mục tiêu cuối cùng là sự phát triển lành mạnh và bền vững. Chúng ta cần tính đến yếu tố dài hạn, hệ thống của chúng ta có những điểm yếu rất rõ ràng khi so với các TCTD khác, do đó, cần có sự liên kết. Nếu không có liên kết sẽ không thể phát triển được, một lúc nào đó sẽ dừng lại. Nếu quản lý tốt hệ thống, chúng ta sẽ trở nên rất vững mạnh. Việc lớn mạnh này không phải là đẩy tín dụng lên thì sẽ lớn lên, mà sự lớn mạnh chính là các thành viên phải lớn mạnh. Sự lớn mạnh của một đơn vị phụ thuộc vào sự lớn mạnh của cả hệ thống.

Bên cạnh đó, cần xử lý dứt điểm những yếu kém, thiếu sót trong quản lý của QTDND. Đặc biệt, hết sức tránh xung đột lợi ích của những người quản trị, những người có chức có quyền với lợi ích của QTDND.

Điểm quan trọng nữa là phải quan tâm chú trọng đào tạo nguồn nhân lực.

NHNN luôn quan tâm đến hoạt động và sự phát triển của Ngân hàng Hợp tác và QTDND. 1.146 QTDND đang hoạt động sẽ có những bước chuyển đổi để thích ứng với các quy định mới. Nhưng đối với các QTDND mới thành lập trong thời gian tới sẽ phải hoạt động theo đúng quy định mới và nó sẽ là đối chứng cho tư duy mới của chúng ta trong quá trình phát triển QTDND, hướng tới mục tiêu tạo thuận lợi cho một hệ thống lành mạnh an toàn và có sự phát triển thật nhanh. Đây là điều kiện để chúng ta có thể cạnh tranh được.

Nhân dịp Đại hội này, tôi cũng đề nghị các Vụ, Cục chức năng NHNN rà soát lại tất cả các cơ chế, chính sách hiện nay để tạo điều kiện phát triển thuận lợi nhất cho tín dụng trên địa bàn nông nghiệp, nông thôn, đặc biệt là sự phát triển của QTDND.