Báo cáo PCI nêu rõ, chuyển giá, giảm lợi nhuận phổ biến nhất trong các ngành có công nghệ độc quyền, sản xuất sản phẩm trong nước không có hàng thay thế nên cơ quan quản lý không có dữ liệu so sánh.
Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) mới đây đã công bố những con số thống kê gây sốc, liên quan đến khảo sát PCI (chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh). Theo báo cáo này, có đến 20% DN thừa nhận có hành vi nâng giá hàng hóa, dịch vụ nội bộ để giảm lợi nhuận trên sổ sách và càng được hưởng nhiều thuận lợi, kiếm được lợi nhuận lớn thì DN FDI lại càng tìm cách tăng chi phí, giảm lãi để trốn thuế. Dữ liệu PCI cho hay, hơn 65% DN FDI có tỷ suất lợi nhuận trên 20% thực hiện hành vi chuyển giá; khoảng 44,5% DN có tỷ suất lợi nhuận từ 10-20% thực hiện hành vi này.
Sử dụng công nghệ độc quyền, không có dữ liệu so sánh về giá là điều kiện để DN dùng thủ thuật chuyển giá
Nâng đầu vào, ép đầu ra
Ông Nguyễn Trọng Hạnh, nguyên Phó cục trưởng Cục Thuế TP. Hồ Chí Minh cho biết, hoạt động đầu tư nước ngoài phổ biến nhất với ba nhóm: sản xuất hàng hóa tiêu thụ nội địa, làm hàng xuất khẩu và gia công hàng hóa xuất khẩu thì trong 3 lĩnh vực này, hầu hết các nhà đầu tư nước ngoài đều có một điểm chung là dùng thủ thuật chuyển giá.
Báo cáo PCI nêu rõ hơn, chuyển giá, giảm lợi nhuận phổ biến nhất trong các ngành có công nghệ độc quyền, sản xuất sản phẩm trong nước không có hàng thay thế nên cơ quan quản lý không có dữ liệu so sánh. Những ngành đầu tư có tỷ lệ DN chuyển giá nhiều nhất gồm: 90% DN kinh doanh lĩnh vực tài chính và bảo hiểm, 70% DN sản xuất dệt may, 51% DN sản xuất linh kiện ô tô…
Ông Hạnh giải thích thêm, với nhóm DN FDI sản xuất hàng hóa tiêu thụ nội địa, hàng hóa tiêu thụ trong nước rất khó tùy tiện tăng giá so với mặt bằng chung nên họ phải tìm mọi cách để nâng chi phí đầu vào sản xuất. Lỗ hổng để nâng giá dễ nhất là điều chỉnh con số ở thiết bị vật tư, nguyên liệu, định mức tiêu hao vật tư trên một đơn vi sản phẩm, chi phí phân bổ từ công ty mẹ ở nước ngoài. Theo đó, chi phí tăng sẽ kéo giảm lợi nhuận, DN giảm hoặc không có lãi, thậm chí lỗ sẽ giảm và trốn được trách nhiệm nộp thuế thu nhập DN.
Cũng dùng thủ thuật nâng chi phí đầu vào, theo ông Hạnh, nhóm DN FDI làm hàng xuất khẩu thì dùng thêm “kỹ thuật” ép giá bán sản phẩm xuống tối thiểu. Ví dụ, chi phí làm ra một đôi giày xuất khẩu là 10 USD, thị trường châu Âu chấp nhận mua vào với giá 12 USD, lợi nhuận tạm tính mỗi đôi giày 2 USD là phần thu nhập chịu thuế. Thế nhưng, DN lại “biến hóa” để giá xuất khẩu thấp hơn để giảm thuế. Liên quan đến thuế xuất nhập khẩu, DN FDI đã trốn thuế bằng cách hàng sản xuất tại Việt Nam xuất khẩu lòng vòng qua một nước trung gian có thuế suất thấp, thông qua một nhà thương mại để đưa hàng vào châu Âu…
Với nhóm gia công hàng hóa xuất khẩu, DN FDI vận dụng cả hai hình thức nâng chi phí đầu vào và ép giá đầu ra. Vì nguyên liệu do công ty FDI nhập khẩu vào trong nước có thể được nâng giá, trong khi công ty mẹ ở nước ngoài lại bao tiêu đầu ra nhiều khi với mức ghi trong hợp đồng gia công rất vô lý. Chẳng hạn, khi chi phí gia công một chiếc áo của DN FDI tại Việt Nam là 2 USD, công ty mẹ chỉ ký hợp đồng bao giá gia công 1,5 USD/chiếc, lập tức DN phát sinh lỗ.
Thỏa thuận giá trước?
Một chuyên gia trong nhóm nghiên cứu PCI 2013 cho biết, qua điều tra hơn 1.600 DN FDI trên 13 tỉnh, thành phố thì có đến 92% đơn vị có 100% vốn FDI. Hầu hết các DN FDI đều trả lời có sử dụng hình thức thuê công ty luật quốc tế hoặc trong nước tư vấn thuế, tăng cường mua hàng từ các nhà cung cấp trong nước, nâng giá hàng hóa, dịch vụ mua nội bộ để giảm lợi nhuận trên sổ sách… Những hình thức này về bản chất là chuyển giá để giảm nghĩa vụ thuế.
Nguyên nhân của tình trạng chuyển giá ngày càng nhiều ở Việt Nam, theo báo cáo PCI 2013, là do chính sách thuế của Việt Nam có nhiều thay đổi và còn hạn chế. Theo đó, nhóm nghiên cứu PCI 2013 cho rằng, Chính phủ nên điều chỉnh chính sách thuế phù hợp với chuẩn quốc tế, bao gồm xem xét lại các mức thuế suất áp dụng cho đối tượng liên quan, điều chỉnh thuế thu nhập DN theo tương quan với các nước và đang có cùng mặt hàng xuất khẩu cạnh tranh về giá trên thị trường quốc tế với Việt Nam. Đồng thời, Việt Nam cũng nên tăng tính dự báo của chính sách thuế, công khai chính sách thuế trong những năm tiếp theo, áp dụng cơ chế tạo thuận lợi cho việc định giá trước…
Cùng quan điểm phải điều chỉnh chính sách thuế tiệm cận với quốc tế, ông Nguyễn Trọng Hạnh cho rằng, nguyên nhân chuyển giá tăng nhanh do đến nay Việt Nam chưa có Luật Chống chuyển giá, hiện chủ yếu là các văn bản dưới luật điều chỉnh. Chính sách thuế của Việt Nam so với các nước trong khu vực không quá cao, nếu có chế tài xử phạt nặng hành vi chuyển giá, DN FDI sẽ không dám và không muốn trốn thuế. Để làm việc này đòi hỏi phải có sự đồng bộ, giao thoa của hệ thống các luật liên quan theo chuẩn mực pháp lý quốc tế; xác lập những thông tin độc lập có giá trị pháp lý quốc tế để điều chỉnh giá khi phát hiện giá đó không đúng.
Ông Hạnh dẫn chứng kinh nghiệm một số nước như Hàn Quốc, Nhật Bản đã áp dụng hình thức thỏa thuận giá trước với DN để hạn chế việc chuyển giá. Ví dụ, DN sản xuất ô tô, điện tử, rượu, bia… đều có cách thỏa thuận trên giá bán một đơn vị sản phẩm về tỷ lệ tiền thuế nộp của DN, hoặc trên doanh số bán hàng. Như vậy, DN sẽ chủ động, Nhà nước cũng không mất nhiều biện pháp, công sức thanh kiểm tra.
Theo Quang Duy/TBNH
